INFORMATIE
Mengsel
Propaan is dus het ideale gas bij lage temperaturen (tot -44 graden C), butaan kan het beste worden gebruikt in de warmte omdat bij butaan dan de druk nog steeds redelijk is, terwijl de druk van propaan erg hoog wordt.Bij juist gebruik kunnen met propaan gevulde propaanflessen goed tegen die hoge druk. Het is dus niet noodzakelijk in de zomer ander gas te gebruiken dan in de winter, mits het maar propaan is. In Nederland is propaan of butaan in flessen te koop. In het buitenland kan de fles worden gevuld met een mengsel van beide. Worden de gassen gemengd, dan heeft het mengsel een druk die afhankelijk is van het percentage dat er van elk gas aanwezig is. Het gas is nooit voor 100% zuiver butaan of propaan. Het wordt meestal geleverd in een mengverhouding die voor de plaatselijke omstandigheden het meest gunstig is. In de Scandinavische landen heeft propaan de overhand, terwijl in de warme landen overwegend butaan wordt toegepast. Dit is industriepropaangas dat ongeveer 5% andere stoffen, waaronder butaan, bevat. 100% zuiver propaan wordt alleen gemaakt voor laboratoriumdoeleinden en is te duur als flessengas.
De gasfles
Zoals gezegd hoort een gasfles altijd in een ruimte te staan die aan de onderzijde wordt geventileerd, zodat eventueel lekgas kan ontsnappen. Verder moet een gasfles altijd rechtop staan. In de fles zit immers vloeistof met daarboven het gas, duidelijk gescheiden. De vloeistofspiegel is (in rust) altijd horizontaal. is de fles vol en staat deze scheef, dan kan het gebeuren dat er vloeistof in de drukregelaar komt. Dit kan gevaarlijk zijn. Bij normale temperatuur en druk neemt het gas ongeveer 250 keer zoveel ruimte in dan in vloeibare vorm. Komt er nu vloeibaar gas via de drukregelaar in de leiding, dan ontstaat bij openen van de branders een te grote (gevaarlijke) gasbel.
De Duitse en de DIN-fles
Staat er op de fles dat deze geschikt is voor propaan, dan mag er ook butaan in. De druk van butaan is tenslotte veel lager dan die van propaan. Het meest gebruikte type fles is de grijsgroene 6 kg-fles, de zogenaamde DIN-fles. Deze is in Nederland voorzien van het keurmerk van de Dienst voor het Stoomwezen. Dat is aangebracht op de voet van de fles of op de kraag die de afsluiter beschermt. Het keurmerk bestaat uit een leeuwtje in een cirkel, de vermelding van de maand en het jaar van de keuring en van het jaar waarin het keur verlopen is, tien jaar later. Van beide getallen worden de beide laatste cijfers vermeld en van de maand van keuring het nummer. Is het laatste jaartal aangebroken dan moet de fles worden gekeurd.
De Duitse fles is identiek aan de DIN-fles maar heeft geen beschermkraag. Beide flessen mogen worden gevuld met butaan of propaan. Bij het vulstation moet u zelf opgeven wat u erin wilt hebben. Op de fles staat het leeggewicht. De DIN-fles weegt ca. 6 kg. Met propaan gevuld, moet er een gewichtstoename zijn van 5,2 kg, met butaan gevuld is dit 6 kg. De gewichtstoename mag nooit meer zijn dan 5,2 resp. 6 kg, want dat zou betekenen dat de fles te vol is. Een te volle fles is gevaarlijk omdat bij temperatuurverhoging de druk hoog kan oplopen. Bij een officieel gasvulstation kunt u er verzekerd van zijn dat een fles niet te vol wordt gevuld, omdat er een automatische afslag op de vulmachine zit of omdat de fles wordt gewogen tijdens het vullen
De afsluiter
Elke gasfles heeft een kraan waarmee het uitstromen van gas wordt voorkomen, de afsluiter. De DIN-fles en de Duitse fles hebben een zgn. DIN-klein-afsluiter. Deze afsluiter is voorzien van een aansluittap met (let op) linkse schroefdraad en ingebouwde rubber pakking. Hierop kan de drukregelaar worden aangesloten zonder gebruik te maken van een extra pakking. Bij de regelaars waar een rubberring ontbreekt, zal voor een goede afdichting een rubber- of fiberring moeten worden aangebracht.
Drukregelaar
U heeft gezien dat de dampspanning (dus de gasdruk) boven butaan veel lager is dan die boven propaan. De gasdruk van zowel butaan als propaan is te hoog voor de te gebruiken apparatuur. Dat betekent dat de druk moet worden verlaagd tot de druk waarvoor de apparatuur is ontworpen. Met druk bedoelen we in dit verband altijd overdruk dus de druk groter dan de luchtdruk. Druk kan worden gemeten in: mm Hg (kwikkolom), mm WS (waterkolom), bar, atm (atmosfeer), kg/cm' en in pascal (Pa).
Helaas worden alle eenheden door elkaar gebruikt. Omdat de druk van het gas laag is, worden er ook nog eens variaties op gemaakt zoals gram per vierkante centimeter in plaats van kilogram per vierkante centimeter. Vooral deze waarde komt veel voor op drukregelaars. Men spreekt dan van een 30 of een 50 grams-regelaar. Ook komt de aanduiding in bar of in kg/cm2 veel voor. De aanduiding die volgens het SI-stelsel moet worden gebruikt, namelijk die in Pa (pascal), komt nog nauwelijks voor en als u er in een winkel naar vraagt, zal men u niet-begrijpend aanstaren. Om te voorkomen dat u verzeild raakt in een doolhof van eenheden gebruiken wij zo veel mogelijk de waarde in kPa (kilopascal) en de vergelijkbare waarde in bar. Om toch de oude aanduidingen te kunnen omrekenen, geven we hier een omrekentabel: 3 kPa = 0,03 bar 30 mbar 30 g/cm2 300 mm WS (waterkolom) Alle apparatuur is geschikt voor zowel propaan als butaan. Op het apparaat of in het instructieboekje staat voor welke druk het is ontworpen. Meestal is dit 3 of 5 kPa. Vaak werkt het apparaat op elke druk tussen 3 en 5 kPa maar zeker is dat niet. Als er problemen zijn met het functioneren van bepaalde apparatuur moet de druk van het gas worden gecontroleerd.
Eisen drukregelaar
De drukregelaar moet ervoor zorgen dat de gasdruk uit de fles wordt gereduceerd tot 3 of 5 kPa (0,03 of 0,05 bar). In een butaangasfles kan de druk oplopen tot 410 kPa (4,1 bar) bij 50 IC; deze druk moet dus enorm worden teruggebracht. In een propaangasfles kan de druk oplopen tot 1700 kPa ( 17 bar) bij 50 IC; ook deze druk moet worden gereduceerd tot bovengenoemde waarde. Het is duidelijk dat de drukregelaar voor propaan een veel groter drukverschil (van 1700 kPa naar 3 of 5 kPa) moet overbruggen dan de drukregelaar voor butaan (van 410 kPa naar 3 of 5 kPa). Het gevolg hiervan is dat er twee soorten drukregelaars bestaan, namelijk drukregelaars voor alleen butaan en drukregelaars voor zowel propaan als butaan drukregelaar bestemd voor alleen butaan mag nóóit worden gebruikt voor propaan. Deze drukregelaar is te herkennen aan de 'B' van butaan of aan een opschrift 'max. 5 bar' (5 kg/cm2).
|